A   A   A

Wiosenny siew żyta i o zaprawianiu zbóż jarych

Udostępnij
Do niedawna żyto było jedynym gatunkiem zbóż podstawowych, który nie mógł być wysiewany na wiosnę. Za sprawą hodowców z Hodowli Roślin Smolice Sp. z o.o. Grupa IHAR sytuacja ta uległa zmianie. Oto w roku 1999 zarejestrowana została, wyhodowana przez nich pierwsza jara odmiana żyta Abago a dalsze prace hodowlane z wykorzystaniem tej odmiany dały efekt w postaci zarejestrowanej w roku 2005 nowej odmiany Bojko.

Właśnie ta odmiana jest przedmiotem szczególnego zainteresowania w artykule. Z danych prezentowanych przez COBORU oraz twórców odmiany wynika, że posiada szereg walorów, które mogą zadecydować o tym, że znajdzie uznanie u producentów.

Odmiana Bojko, tak jak każda odmiana jarego zboża, dla wydania wysokiego plonu wymaga wczesnego terminu siewu. Pożądane jest dla przygotowania pola pod żyto jare możliwie wczesne wejście w pole, aby można było zasiać je na przełomie marca i kwietna. Chociaż jak zauważają hodowcy możliwe jest jeszcze wcześniejsze wysiewanie odmiany Bojko. Nawet termin lutowy - o ile możliwy jest do wykonania bez mazania się gleby - nie jest dla niej niebezpieczny, bo poziom mrozoodporności jaki prezentuje jest bardzo wysoki. Ciekawe, że omawiana odmiana dobrze znosi także bardzo późne siewy. Nawet majowy wysiew żyta Bojko jest możliwy. Nie ulega jednak wątpliwości, że plony wówczas będą zasadniczo niższe. Wysoka mrozoodporność żyta tej odmiany decyduje o tym, że można ją wysiewać także jesienią, w terminie typowym dla zbóż ozimych. Zatem siew w trzeciej dekadzie września należy uznać także jako dopuszczalny. Duża plastyczność żyta Bojko w zakresie terminu siewu na tym się nie kończy. Według twórców odmiany nie ma przeciwwskazań dla jej siewu również w terminach określanych dla zbóż ozimych jako opóźnione i bardzo opóźnione. Nawet w grudniu, o ile pozwalają na to warunki klimatyczne tzn. nie ma pokrywy śnieżnej, temperatura jest dodatnia a wilgotność gleby na tyle niska, że gleba się nie maże, wykonanie siewu żyta jarego odmiany Bojko może mieć uzasadnienie. Reasumując rozważania na temat terminu siewu należy stwierdzić, że odmiana Bojko jest typową odmianą przewódkową", która zarówno przy siewie jesiennym, jak i wiosennym przechodzi jarowizację i wchodzi w fazę generatywną związaną z fazą strzelania w źdźbło i wytworzeniem kłosa i ziarniaków. Trzeba przy tym dodać, że odmiany tego typu występują także w innych gatunkach np. pszenicy jarej.

Producenci decydujący się na uprawę żyta jarego odmiany Bojko powinni wiedzieć, że jest ono w wielu aspektach podobne do żyta ozimego, ale niektórymi cechami zasadniczo się od niego różni. Na przykład wysokość roślin odmiany Bojko jest podobna jak najniższych odmian populacyjnych. Odporność na wyleganie jest stosunkowo wysoka, choć trochę niższa niż większości odmian ozimych. Również w zakresie odporności na ważne dla żyta choroby, takie jak mączniak i rdza brunatna, odmiana Bojko jest bardzo podobna do formy ozimej. Inne ważne choroby, takie jak rynchosporioza, czy septorioza też nie należą do silnie porażających tę odmianę. Interesująco wygląda porównanie z odmianami ozimymi w kontekście walorów jakościowych. Przede wszystkim omawiana odmiana charakteryzuje się stosunkowo wysoką liczbą opadania, porównywalną do osiąganej przez żyto Dańkowskie Diament, która charakteryzuje się najwyższą spośród ozimych odmian populacyjnych wartością tej cechy. Ważną informacją określającą jakość ziarna żyta jarego Bojko jest zawartość w nim białka. Pod względem tej cechy zasadniczo przewyższa ona zarejestrowane odmiany ozime. W badaniach COBORU stwierdzono w ziarnie żyta odmiany Bojko aż 13,8 % białka. Odmiana charakteryzuje się wyraźnie podwyższoną w stosunku do odmian ozimych masą 1000 ziaren. Jak zatem wynika z powyższych rozważań, żyto jare posiada wiele zalet, do których należy jeszcze dodać typową dla żyta zwiększoną odporność na niekorzystne warunki glebowe. Twórcy odmiany twierdzą, że możliwe jest uzyskiwanie plonów z odmiany Bojko nawet na poziomie 7 t/ha.

Za wcześnie jest jeszcze wyrokować, jaką rolę jara forma żyta odegra w przyszłości, ale już teraz można stwierdzić, że może to być dość ważna rola uzupełniająca dobór gatunków do płodozmianu. Wysokie walory jakościowe wskazują, że odmiana żyta jarego Bojko może być przydatna zarówno na cele wypiekowe, jak i paszowe. Być może rację mają ci, którzy sugerują dużą przydatność jarych form żyta dla gospodarstw ekologicznych, ze względu na wysoką odporność na najważniejsze dla żyta choroby oraz dobrą konkurencyjność w stosunku do chwastów.

Poważnym zagrożeniem dla zbóż są choroby przenoszone przez materiał siewny i glebę. Bardziej narażone są na takie choroby odmiany ozime zbóż, ale w warunkach stosowanych nagminnie w praktyce dużych uproszczeń w płodozmianach, dość spore niebezpieczeństwo w tym zakresie dotyczy także jarych form. Warto o tym pamiętać, szykując się do siewów wiosennych. Podstawowe znaczenie dla zwalczania chorób przenoszonych przez nasiona i rozkładające się w glebie resztki pożniwne ma zaprawianie materiału siewnego. W przypadku wielu z tych chorób jest to jedyna metoda zwalczenia. Tylko za pomocą zapraw można ograniczyć występowanie takich chorób jak: głownie pyliste i zwarte, śnieć cuchnąca pszenicy, pasiastość liści jęczmienia, pleśń śniegową czy zgorzel siewek. Występowanie tych chorób może nie tylko doprowadzić do znaczącej obniżki plonu ale także do zasadniczego obniżenia jego jakości warunkującego nieprzydatność, zarówno na cele chlebowe jak i paszowe. Kupując zaprawione ziarno problem ochrony nasion przed tymi chorobami mamy "z głowy". Jednak w praktyce najczęściej producent sam dokonuje zaprawienia ziarna. Aby zostało ono wykonane właściwe, zaprawiarka musi być sprawna, a poza tym materiał siewny musi być bardzo starannie oczyszczony z wszelkich zanieczyszczeń (mineralnych, nasion chwastów, źle wykształconych i uszkodzonych ziarniaków). Jest to podstawowy warunek, by zalecana dawka preparatu wystarczyła do dokładnego, równomiernego pokrycia wszystkich nasion. Wykaz preparatów zalecanych do zaprawiania nasion zbóż jarych zawarto w tabeli 1. Jak łatwo zauważyć większość preparatów ma charakter uniwersalny i może być stosowana pod wszystkie gatunki, ale jest też sporo takich, które nadają się tylko do zastosowania w jednym gatunku.

Tab. 1. Wykaz preparatów do zaprawiania ziarna siewnego zbóż jarych (na podstawie Zaleceń Ochrony Roślin IOR 2008/2009).

Preparat Gatunek jarego zboża
Baytan Universal 094 FS, Baytan Universal 12,5 WS, Karbosar K 400 FS, Premis 025 FS, Raxil 02 DS, Raxil 060 FS, Raxil Gel 206, Sarfun T 65 DS, Sarfun T 450 FS, Sarox T 500 FS, Tarcza 060 FS, Tribenoks 330 FS, Vitavax (200 WS i WS oraz 2000 FS), Zaprawa Funaben T, Zaprawa Oxafun T 75 DS./WS, Zaprawa zbożowa Orius 02 WS, Zaprawa zbożowa Orius 060 FS Pszenica, jęczmień, pszenżyto, owies
Kinto Duo 080 FS, Premis Total 325 FS, Sumi Silver 450 FS, Vincit 050 FS, Pszenica, jęczmień, pszenżyto,
Manconex 80 WP Pszenica, pszenżyto, owies
Karbosar 440 FS Pszenica, jęczmień , owies
Dividend 030 FS, Panoctine 350 LS, Pszenica, pszenżyto
Sumi 8 020 FS Pszenica, jęczmień
Dithane Neo Tec 75 WG Pszenżyto, owies
Maxim Star 025 FS Jęczmień, owies
Funaben T 480 FS, Redigo 100 FS, Sancozeb 80 WP, Scenic 080 FS, Zaprawa nasienna T-zawiesinowa Pszenica
Dubelt Jęczmień 040 FS, Orius Combi 050 FS, Raxil IM 035 ES, Sumi 8 Gold 030 FS, Jęczmień

Należy jeszcze dodać, że ziarno zaprawiane nie powinno być przechowywane dłużej niż 12 miesięcy, a jeśli już dojdzie do tak długiego przechowywania, to należy sprawdzić jego siłę kiełkowania.

Jerzy Grabiński
IUNG PIB Puławy

"

html.tpl